Szkodniki sosny – zdjęcia, rozpoznawanie i zwalczanie

Najczęstsze szkodniki sosen w ogrodach to mszyce – w tym ochojniki i miodownice – a także gąsienice boreczników, brudnica mniszka oraz zwójka sosnóweczka. Ich obecność można rozpoznać po białym nalocie, wygiętych pędach, gołożerach lub lepkiej spadzi na igłach. W artykule znajdziesz opisy objawów, dane o terminach żerowania oraz sprawdzone metody zwalczania, które pomogą uratować drzewo.

Jak rozpoznać szkodniki sosny po objawach?

Nie każda żółknąca igła oznacza żerowanie owadów. Sosny naturalnie zrzucają starsze igły, które żyją zwykle od 3 do 5 lat; od strony intensywniejszego nasłonecznienia opadają wcześniej, a od północnej utrzymują się dłużej. Gdy zmiany dotyczą młodych przyrostów, pąków lub towarzyszy im biała wydzielina albo lepka spadź, warto podejrzewać szkodniki.

Do typowych sygnałów ostrzegawczych należą deformacje pędów, poprzeczne ubytki igieł, pajęczynki, kłaczkowaty nalot oraz drobne otwory w korze. Obserwacja dolnej strony igieł i nasady pąków pozwala wychwycić intruzów, zanim dojdzie do gołożeru. Część objawów bywa mylona z chorobami grzybowymi, jednak w osutce na igłach widać czarne poprzeczne kreski, a w fytoftorozie dodatkowo zgniliznę podstawy pędu.

Sosny zrzucają starsze igły co 3–5 lat; od strony intensywniejszej asymilacji opadają szybciej, a od północnej mogą utrzymać się nawet 5 lat.

Poniższe zestawienie ułatwia rozpoznanie najczęściej występujących gatunków.

Jak rozpoznać i zwalczać mszyce oraz ochojniki?

Najczęściej spotykaną mszycą na sosnach jest ochojnik sosnowy. Wytwarza białą, puszystą osłonkę woskową, która chroni go przed wysychaniem i drapieżnikami. Pod nią żerują mszyce wysysające soki z igieł i młodych pędów; roślina zaczyna żółknąć, a przy silnym porażeniu gubi igły. Larwy zimują na korze, a wczesną wiosną ruszają na pąki, dlatego walkę trzeba zaczynać przed ruszeniem wegetacji.

W lutym i marcu stosuje się opryski olejowe na bazie oleju parafinowego lub rydzowego. Tworzą one na zimujących stadiach cienką powłokę, która utrudnia owadom oddychanie. W okresie wegetacji, po zaobserwowaniu mszyc, pomocne są pyretroidy, a przy silnym zasiedleniu także środki o działaniu układowym.

Biały, kłaczkowaty nalot na pędach sosny to woskowa wydzielina ochojnika, pod którą ukrywają się mszyce wysysające soki z rośliny.

Objawy żerowania ochojnika

Białawe kłaczki u nasady igieł, zahamowanie wzrostu pędów i wczesne opadanie igliwia to główne objawy zasiedlenia. Warto sprawdzać dolną stronę igieł, gdzie widać kolonie mszyc. Pojedyncze skupiska nie zawsze zagrażają dużemu drzewu, ale na młodych okazach sosny górskiej rozprzestrzeniają się szybko.

Na młodych sosnach występują również inne owady ssące:

• miodownica szpilkowa bura, żerująca na majowych przyrostach sosny czarnej i kosodrzewiny,
• miodownica sosnowa, duża ciemna mszyca wydzielająca obfite ilości spadzi,
• sośniczek gruszkowaty i skorupik szpilkowiak, które pozostawiają brązowe tarczki na igłach,
• przędziorek sosnowiec, mikroskopijny pajęczak tworzący delikatne pajęczynki w okresie suszy.

Naturalne sposoby na biały nalot

Jeśli zależy ci na ograniczeniu chemii, pomocne bywa dokładne usuwanie porażonych pędów oraz opryskiwanie rośliny wyciągiem z czosnku. Innym domowym sposobem jest roztwór szarego mydła z dodatkiem spirytusu, który rozpuszcza osłonkę woskową. Trzeba jednak liczyć się z koniecznością wielokrotnego powtarzania zabiegów i starannego pokrycia całej korony, co przy dużych drzewach bywa trudne.

Które gąsienice najczęściej niszczą igły sosen?

Największe szkody wśród gąsienic wyrządzają larwy borecznika rudego oraz brudnicy mniszki. Borecznik rudy żeruje od maja, zjadając zeszłoroczne i tegoroczne igły, a przy masowym pojawie zostawia po sobie gołożery. Dorosłe błonkówki to niewielkie, uskrzydlone owady, których larwy mają czarne głowy i jasne pasy wzdłuż ciała.

Borecznik rudy i osnuje

Larwy borecznika rudego otaczają się kokonem na przełomie lipca i sierpnia, a dorosłe pojawiają się we wrześniu. Samice składają jaja pod skórkę igieł, gdzie zimują, a w maju wylęgają się żarłoczne gąsienice. Obok niego na sosnach żerują także osnuja czerwonogłowa i osnuja sadzonkowa, które można rozpoznać po rdzawych oprzędach na pędach. Po zaobserwowaniu larw stosuje się opryski kontaktowe z grupy pyretroidów.

W szkółkach i młodych nasadzeniach szkodzić potrafi również rynna sosnowa, której larwy zgryzają miękisz igieł, pozostawiając jedynie nerw środkowy. Roślina wygląda wtedy jak osmalona, mimo że nie zawsze widzi się same chrząszcze.

Brudnica mniszka i barczatka sosnówka

Brudnica mniszka (Lymantria monacha) to motyl, którego owłosione gąsienice dorastają do 3–4 cm. Młode larwy są czarne, z czasem brązowieją i zyskują jaśniejszy pas na grzbiecie, a po bokach ciała widać ciemnoniebieskie brodawki z kępkami włosków. Żerują od końca kwietnia do czerwca, a przy gradacji potrafią ogołocić całe drzewa w jednym sezonie. W przydomowym ogrodzie pomocne jest usuwanie gąsienic, wieszanie opasek lepowych na pniu w marcu i kwietniu oraz niszczenie jaj zimą.

Barczatka sosnówka to większy motyl o rozpiętości skrzydeł od 6 do 9 cm, na przedniej parze ma dwie białe plamy. Jej gąsienice również zjadają igły, a powtarzające się inwazje osłabiają drzewo tak, że przestaje wytwarzać przyrosty i gorzej znosi mróz. Prognozowanie opiera się na opaskach lepowych, a w razie gradacji stosuje się środki owadobójcze o działaniu żołądkowym.

Jak rozpoznać szkodniki pędów i kory?

Szkodniki pędów bywają trudniejsze do wykrycia, bo gąsienice lub chrząszcze kryją się wewnątrz tkanek. Najbardziej charakterystyczne objawy daje zwójka sosnóweczka, której gąsienice drążą korytarze w młodych pędach. W efekcie pęd wygina się, brązowieje i zasycha, a przy próbie zgięcia łatwo się łamie.

Zwójka sosnóweczka

Gąsienica tego motyla najpierw minuje nasady igieł, a potem wgryza się w pąki okółkowe. Zimuje wewnątrz pędów, a w marcu dociera do pędu wierzchołkowego. Dorosłe motyle wylatują pod koniec czerwca, dlatego usuwanie zasychających pędów trzeba zakończyć do tego terminu. Jeśli zabieg spóźnimy, wylot owadów umożliwi złożenie jaj na nowych przyrostach. W razie potrzeby stosuje się pyretroidy od połowy maja do końca lipca, w zależności od temperatury.

Szeliniak sosnowiec i smolik znaczony

Oba chrząszcze uszkadzają szyjkę korzeniową i korzenie młodych sosen. Szeliniak sosnowiec ma około 1,5 cm długości, brązowe ciało z pomarańczowymi plamkami układającymi się w poprzeczne pasy. Smolik znaczony jest mniejszy, mierzy 8 mm, a na przedpleczu widnieją cztery pary białych plamek. Larwy obu gatunków są kremowożółte z brunatną głową i drążą korytarze pod korą.

Ocenę zagrożenia prowadzi się przez wykładanie dołków chwytnych wokół drzew. Zwalczanie chemiczne wykonuje się raz w sezonie preparatami kontaktowymi, dokładnie opryskując drzewa i ściółkę. Warto także zadbać o prawidłowe nawodnienie młodych nasadzeń, bo chrząszcze chętniej wybierają rośliny osłabione.

Cetyniec większy i inne szkodniki wtórne

Gdy sosna jest osłabiona suszą lub atakiem gąsienic, bywa zasiedlana przez cetyńce i przypłaszczka granatka. Te chrząszcze żerują pod korą, niszczą łyko i miazgę, a ich obecność zdradzają drobne otwory wylotowe oraz mączka drzewna wysypująca się na korę. Tak opanowane drzewo zwykle trzeba usunąć, dlatego wczesne rozpoznanie szkodników pierwotnych ma duże znaczenie.

Kiedy i jak wykonywać opryski na szkodniki sosny?

Skuteczność zabiegów zależy od trafienia w moment, gdy szkodnik jest najbardziej wrażliwy. W przypadku ochojników i mszyc decydujące są opryski olejowe przeprowadzone na przedwiośniu, zanim ruszą pąki. Gąsienice boreczników zwalcza się po wylęgu larw, a zwójki – w okresie wgryzania się do pędów. Warto obserwować drzewa co najmniej raz na dwa tygodnie, aby nie przeoczyć pierwszych objawów.

Kalendarz zabiegów dla przydomowego ogrodu wygląda następująco:

• luty i marzec – opryski olejowe na zimujące stadia mszyc, ochojników i przędziorków,
• kwiecień i maj – kontrola pąków i młodych przyrostów, usuwanie zasiedlonych pędów,
• maj i czerwiec – opryski pyretroidami po zauważeniu gąsienic borecznika lub zwójki,
• lipiec i sierpień – zwalczanie przędziorków oraz monitoring chrząszczy pod korą,
• wrzesień – ostatnie lustracje i przygotowanie drzew do spoczynku.

Podczas oprysku zakładaj rękawice, okulary i maskę, a zabieg wykonuj przy bezwietrznej pogodzie; dzięki temu środek nie zniesie się na inne rośliny i owady pożyteczne.

Pożyteczne organizmy zamiast chemii

Naturalną pomoc w walce z mszycami stanowią biedronki, złotooki oraz sikorki. Warto montować budki lęgowe i domki dla owadów, by ptaki i drapieżne stawonogi zadomowiły się w pobliżu iglaków. Zdrowe drzewo lepiej znosi presję szkodników, dlatego pomocne jest także nawożenie i podlewanie w okresach suszy.

Regularne usuwanie opadłych igieł oraz wietrzenie korony przez delikatne cięcie prześwietlające ogranicza wilgotność, w której rozwija się część patogenów. Takie działania wspierają walkę z owadami, a jednocześnie utrudniają rozwój osutki sosny.